خیلی از روانشناسان، مشاوران و متخصصان علوم انسانی، از بیرون آدمهای توانمندی به نظر میرسند.
اما وقتی نوبت به معرفی خود، تولید محتوا، تصمیمگیری حرفهای یا دیدهشدن میرسد، چیزی درونشان عقب میکشد.
این دقیقاً همان جایی است که مسئله، فقط «اعتماد به نفس» به معنای عمومی نیست و با چیزی دقیقتر روبهرو هستیم: اعتماد به نفس حرفهای.
خبر خوب این است که اعتماد به نفس حرفهای ذاتی و ثابت نیست و ساخته میشود و حالا که ساخته میشود، پس قابل بازسازی هم هست.
اعتماد به نفس حرفهای یعنی احساس توانمندی و اطمینان نسبی در انجام نقش شغلی، تصمیمگیری، معرفی تخصص و اقدام در موقعیتهای کاری.
این تعریف شاید ساده به نظر برسد، اما در عمل خیلی مهم است، چون خیلی از افراد، دانش دارند اما جرأت استفاده از آن را ندارند و یا مهارت دارند اما در دیدهشدن و ارائه آن تردید میکنند.
وقتی این بخشها با تردید همراه باشند، فرد ممکن است احساس کند «من به اندازه کافی خوب نیستم».
در حالی که مسئله، همیشه کمبود توانایی نیست، گاهی مسئله، کمبود تجربه اقدام و کمبود شواهد موفقیت است.
این دو مفهوم شبیهاند، اما یکی نیستند.
اعتماد به نفس شخصی به حس کلی فرد درباره خودش مربوط میشود.
مثلاً:
اعتماد به نفس حرفهای به عملکرد فرد در محیط کار و حوزه تخصصی مربوط است.
مثلاً:
ممکن است فردی در زندگی شخصی آرام و مطمئن باشد، اما در کار دچار تردید، مقایسه و ترس شود. و یا برعکس، در محیط کار خوب عمل کند اما درونی احساس کافی نبودن داشته باشد.
پس اگر در مسیر حرفهای خود احساس ضعف میکنید، لزوماً معنایش این نیست که «مشکل شخصیتی» دارید. شاید فقط نیاز دارید اعتماد به نفس حرفهای خود را بازسازی کنید.
این سؤال یکی از مهمترین سؤالها برای روانشناسان و متخصصان است، چون اتفاقاً همین گروه، خیلی وقتها از بیرون توانمندند اما از درون درگیر تردید.
دلایلش معمولاً اینهاست:
1) تجربههای قبلیِ دیدهنشدن
وقتی فرد بارها تلاش کرده اما دیده نشده، ذهنش یاد میگیرد که: «شاید بهتر است کمتر دیده شوم.»
2) ترس از قضاوت
بسیاری از متخصصان نگراناند که اگر خودشان را معرفی کنند، قضاوت شوند و این ترس، قدم اول را سخت میکند.
3) کمالگرایی
فرد منتظر میماند تا همه چیز کامل شود، اما هیچوقت احساس «کافی بودن» نمیرسد.
4) مقایسه با دیگران
دیدن متخصصان دیگر که مخاطب بیشتر، محتوا بیشتر یا اعتماد بیشتری دارند، میتواند اعتماد فرد را تضعیف کند.
5) نداشتن سیستم اقدام
وقتی فرد فقط فکر میکند، اما اقدام نمیکند، مغز او شواهدی برای توانمندیاش نمیسازد و وقتی شواهد نباشد، باور هم ضعیف میماند.
اگر بخواهیم عمیقتر نگاه کنیم، ضعف اعتماد به نفس حرفهای معمولاً از چند ریشه میآید:
1) هویت حرفهای مبهم
فرد دقیق نمیداند:
وقتی پاسخ این سؤالها روشن نباشد، اعتماد هم شکننده میشود.
2) تجربههای منفی قبلی
نقد، شکست، بیتوجهی، یا حتی یک تجربه بد در شروع مسیر حرفهای میتواند سالها روی فرد بماند.
3) نداشتن شواهد موفقیت
اعتماد به نفس حرفهای با تجربههای موفق کوچک ساخته میشود و اگر این تجربهها ثبت نشده باشند، ذهن فقط ضعفها را میبیند.
4) ترس از اشتباه
بعضی متخصصان آنقدر از اشتباه میترسند که اصلاً وارد عمل نمیشوند، در نتیجه، هیچوقت فرصت اصلاح و رشد پیدا نمیکنند.
5) وابستگی به تأیید بیرونی
اگر فرد فقط وقتی احساس ارزشمندی میکند که دیگران تأییدش کنند، اعتماد به نفس حرفهای او بسیار ناپایدار میشود.
اگر این نشانهها را در خودتان میبینید، احتمالاً اعتماد به نفس حرفهای شما نیاز به بازسازی دارد:
اینها نشانه ضعف شخصیت نیستند، بلکه نشانه ایناند که سیستم اعتماد حرفهای شما هنوز محکم نشده است.
جملههای انگیزشی بد نیستند، اما کافی نیستند.
اگر فقط به خودتان بگویید:
اما هیچ تجربه واقعی در مسیر حرفهای نداشته باشید، ذهن شما قانع نمیشود، چون ذهن، به شواهد اعتماد میکند.
دانستن با تجربه کردن فرق دارد.
شما ممکن است یک روش را خیلی خوب بلد باشید، اما تا زمانی که اجرا نکنید، اعتماد حرفهای شما رشد چشمگیری نمیکند.
چون هر تجربه موفق، حتی کوچک، به ذهن پیام میدهد: «من میتوانم از پس این کار بربیایم.»
بازتعریف اعتماد به نفس حرفهای از نگاه مسیر
از نگاه «مرکز کوچینگ مسیر»، اعتماد به نفس حرفهای یعنی: توانایی حرکت کردن بر اساس تخصص، حتی در حضور تردید، ترس یا ابهام.
این تعریف، واقعبینانهتر است.
چون قرار نیست شما هیچوقت نترسید، قرار است یاد بگیرید با وجود ترس، متوقف نشوید.
1. روشن بودن هویت حرفهای
میدانید چه کسی هستید و چه ارزشی ایجاد میکنید.
2. داشتن شواهد اقدام
میتوانید به تجربههای واقعی خودتان تکیه کنید.
3. توان اصلاح و یادگیری
اگر اشتباه کردید، فرو نمیریزید، اصلاح میکنید و ادامه میدهید.
اینجا به بخش کلیدی میرسیم.
سیستم اقدام یعنی مجموعهای از کارهای مشخص، کوچک، قابل تکرار و قابل اندازهگیری که به شما کمک میکند بهجای فکر کردنِ بیپایان، وارد عمل شوید.
اعتماد به نفس حرفهای با این سیستم ساخته میشود، نه با انتظار.
اجزای سیستم اقدام
چرا این سیستم مهم است؟
چون هر بار که اقدام میکنید:
مرحله 1: ریشه تردید را پیدا کنید
از خودتان بپرسید: من از چه چیزی دقیقاً میترسم؟
مرحله 2: هویت حرفهای خود را روشن کنید.
یک جمله بنویسید: من به چه کسانی و در چه موضوعی کمک میکنم؟
مثلاً:
هرچه این جمله روشنتر باشد، اعتماد شما بیشتر میشود.
مرحله 3: اقدامهای کوچک تعریف کنید.
لازم نیست از روز اول کارهای بزرگ انجام دهید.
از قدمهای کوچک شروع کنید:
مرحله 4: شواهد موفقیت را ثبت کنید.
یک فایل یا دفتر داشته باشید و بنویسید:
این کار، اعتماد شما را واقعیتر میکند.
مرحله 5: مسیر را اصلاح کنید
اگر چیزی جواب نداد، به معنی ناتوانی شما نیست.
یعنی باید مسیر را اصلاح کنید.
اعتماد حرفهای، با اصلاح رشد میکند.
اگر میخواهید از همین امروز روی این مهارت کار کنید، این چکلیست را بررسی کنید:
اگر بیشتر پاسخها منفی است، احتمالاً مشکل شما کمبود توانایی نیست و به یک سیستم اقدام روشن نیاز دارید.
1) صبر کردن برای آمادگی کامل
آمادگی کامل، معمولاً یک توهم است و باید در مسیر، آمادهتر شوید.
2) یادگیری بدون اجرا
دانستن بدون اقدام، اعتماد حرفهای نمیسازد.
3) وابسته بودن به تأیید دیگران
اگر تأیید بیرونی نباشد، نباید متوقف شوید.
4) مقایسه مداوم با دیگران
شما با مسیر خودتان رشد میکنید، نه با سرعت دیگران.
5) بزرگ دیدن شروع
شروعهای کوچک، بسیار مؤثرتر از شروعهای بزرگ و سنگیناند.
جمعبندی:
اعتماد به نفس حرفهای، یک ویژگی ثابت و مادرزادی نیست بلکه یک مهارت قابل ساختن است.
اگر امروز در دیدهشدن، اقدام کردن، معرفی خودتان یا تصمیمگیری تردید دارید، به این معنا نیست که برای این مسیر ساخته نشدهاید، بلکه به این معناست که هنوز شواهد کافی برای باور به توانمندی خودتان نساختهاید.
و این، خبر خوبی است، چون هر چیزی که ساخته میشود، قابل بازسازی هم هست.
در مسیر، ما به این باور رسیدهایم که اعتماد به نفس حرفهای با سیستم اقدام ساخته میشود:
پس به جای منتظر ماندن برای یک حس کامل، از امروز یک قدم واقعی بردارید. کوچک. روشن. قابل تکرار.
آینده حرفهای شما ساخته میشود؛ اتفاق نمیافتد.
